Geluid van terwijl…

Een deurbel op een oud adres
de toeter van het pontje
bij aankomst aan de overzijde
– op weg naar school
Het geluid van wit krijt
op dat zwarte bord
Het houten karrewiel
op het grind van de oprijlaan
Rammelende kolen in de kit
bij het vullen van
de reeds gestookte kachel
Krakend ijs onder je doorlopers
… hoe klinkt opdrogende tijd?

N.a.v. :

‘Het is het geluid van nostalgie’

Podcast: Van fluitketel tot tikkende klok

Elise ’t Hart is de eerste artist in residence van het Meertens Instituut. Zij filtert historische opnames op geluiden die verdwenen zijn uit ons dagelijks leven.

→ Elise ’t Hart: ‘Het gaat mij om de onbedoelde geluiden die onderzoekers soms zelfs als storend ervoeren.’

Elise ’t Hart heeft een hekel aan het dwingende gezoem van haar mobiele telefoon. Maar dat zal de eerste artist in residence van het Meertens Instituut niet horen als zij luistert naar opnames uit de Dialectenbank. Het instituut voor Nederlandse taal en cultuur, dat tot in detail werd vastgelegd in J.J. Voskuils magistrale romancyclus Het Bureau, archiveerde vanaf 1950 duizenden uren materiaal. Er wordt gesproken over gebruiken en gewoonten, gezongen en verhalen verteld.

“Die gesprekken beginnen vaak stroef, maar na een paar koppen koffie wordt het losser, dan zit je echt aan tafel bij zo’n landarbeider uit Friesland of een slager uit Limburg,” vertelt ’t Hart. “Ik kan de dialecten niet altijd goed volgen, maar dat is niet erg. Tussen de regels door hoor je andere, non-verbale dingen. Het rinkelen van kop en schotel, tikkende klokken, fluitketels, het rrrrrrring-rrrrring van de telefoon, het constant afstrijken van lucifers om sigaretten aan te steken. Huizen waren vroeger minder goed geïsoleerd dus dringen ook geluiden van buiten door: vogels of auto’s die veel luider klonken dan nu. Het is het geluid van nostalgie.”

De werktitel van het project waar ’t Hart gedurende een halfjaar aan werkt, is dan ook Hoe klinkt de tijd? Dat mondt uit in een podcastserie waarvan de eerste aflevering deze week gelanceerd wordt. “Het gaat mij om de onbedoelde geluiden die de onderzoekers soms zelfs als storend ervoeren. Dan zie je in de kantlijn van een transcriptie: ‘uurwerk!!!’ Tijdens de digitalisering zijn de afgelopen twintig jaar veel van die geluiden weggepoetst. Daarom gebruik ik de ongerestaureerde opnames. Ik ben nu nog vooral aan het verzamelen en omschrijf alles in een geluidenwoordenboek. Het ene zakje knispert nou eenmaal anders dan het andere. Ik zoek naar geluiden uit zo veel mogelijk decennia en het liefst uit alle provincies.”
Dialectenbank
In de eerste aflevering van haar podcast vertelt ’t Hart over de Dialectenbank en wat zij ermee gaat doen. De komende weken gaat ze dieper in op de geïsoleerde bijgeluiden en maakt ze er composities mee. De proloog bevat al een voorbeeldje. “Louise Kaiser, de eerste vrouwelijke lector aan de Universiteit van Amsterdam, nam vanaf 1931 gesprekken op met wasrolletjes. Aan het begin van een opname zong ze altijd een A. Daarvan heb ik er een paar achter elkaar gezet, als een miniatuurconcertje of een soort introjingle.”

Veel van de geluiden die ’t Hart uitlicht zijn zo alledaags, dat wij ze normaal gesproken niet opmerken. “We zijn ons er weinig van bewust, sluiten ons vaak ook nog af met koptelefoons. Maar het is ontzettend belangrijk hoe een deur piept of de boiler tikt – die geluiden horen bij een huis en bepalen mede het karakter. Het is om die reden dat ik in 2013 het Instituut voor Huisgeluid heb opgericht.”

“Het begon met het verzoek van vrienden die gingen verhuizen naar een nieuwbouwhuis, maar het geluid van hun krakende vloer wilden meenemen. Inmiddels heb ik honderden opnames. Binnenkort leg ik bij een bakker vast hoe broodbakken klinkt. Het zijn geluiden die met de digitalisering en de introductie van steeds meer elektrische apparaten langzaam verdwijnen. En dat is niet altijd positief. Dat merkte ik toen ik opnames maakte in een nieuw verzorgingshuis waar het zo stil was, dat het de eenzaamheid van veel bewoners versterkte.”
Op intuïtie
’t Hart heeft haar oren altijd gespitst en haar opnameapparaat altijd bij zich. Bijzondere vondsten deelt ze wekelijks op haar website via haar Geluidenabonnement. “Dat zijn stukjes van een minuut, columns in geluid. De allereerste maakte ik van het zoemen van de noodlamp bij mijn atelier. Maar ik heb ook een zingende deur vastgelegd, een krakend ei, lamellen die flapperen in de wind en smeuïge verfrollers die over de muur gaan. Het zijn geluiden die onze aandacht verdienen.”

De geluidskunstenaar laat zich leiden door haar oor en intuïtie. Zo ook in haar onderzoek naar de Dialectenbank. “Dat is natuurlijk heel anders dan de systematische manier waarop de wetenschappers hier ermee omgaan. Maar misschien dat er door mijn werk anders naar de geschiedenis geluisterd wordt. Wat heel mooi is: mijn bewerkingen krijgen ook een plaatsje in het archief, heel officieel, met een eigen nummer.”

Voskuil zou het hebben kunnen waarderen.
Hoe klinkt de tijd? Via http://www.elisethart.com en http://www.meertens.knaw.nl

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s